Drukuj

 

 

BYTOMSKA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA. INFORMATOR. ZESZYT 22 (2013)

 

 

TEMAT NUMERU

JÓZEF LOMPA

 

„Ja iako Szlązak piszałem dla Szlęzaków”
Józef Lompa

Sto pięćdziesiąt lat temu, 29 marca 1863 roku, zmarł Józef Lompa. Postać niezwykła, tragiczna, ciekawa. Napisać, tak tradycyjnie, w tym miejscu: „wybitny górnośląski działacz oświatowy i narodowy” – to spłaszczyć tę postać, a może nawet i od niej odstraszyć. Ta szufladka Lompie nie wystarcza.

Józef Lompa. Nauczyciel o szerokich horyzontach, propagator szeroko pojętej oświaty. Autor, jakże brakujących wówczas, podręczników szkolnych w języku polskim, m.in. do historii, geografii, rachunków, kaligrafii. Tłumacz przysięgły, aktuariusz sądowy. Płodny publicysta, redaktor i współpracownik kilku czasopism, m.in: „Dziennika Górnośląskiego”, „Telegrafu Górnośląskiego”, „Gwiazdki Cieszyńskiej”. Zapalony etnograf, zbieracz regionalnych legend, podań i pieśni. Literat – autor dziełek o najrozmaitszym charakterze, w tym wierszy i dydaktycznej literatury popularnej. Nie najwyższych lotów, ale właśnie dlatego poczytnych wśród prostych odbiorców. Działacz społeczny. Autor poradników „dla ludu” – z zakresu rolnictwa, sadownictwa, warzywnictwa, gospodarstwa domowego. Członek wielu towarzystw rolniczych. Zapalony pszczelarz, popularyzator nowoczesnego pszczelarstwa; tłumacz głośnej pracy ks. Jana Dzierżonia. Usilny promotor języka polskiego i czytelnictwa, inicjator tworzenia bibliotek i czytelni, świadom ich ogromnego kulturotwórczego znaczenia – o czym warto wspomnieć, z niejaką goryczą, w dobie zagrożenia likwidacją nawet bibliotek szkolnych…

Pragniemy dzisiaj zaprezentować Państwu Józefa Lompę – od 1983 roku patrona Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Katowicach – nietypowo, z różnych perspektyw, bardziej jako człowieka żywego, niźli patriotyczny posąg. Pomoże nam w tym Pan Bernard SZCZECH – znany bytomski historyk, znawca sylwetki i dorobku Józefa Lompy, wydawca jego twórczości, który już po raz drugi zgodził się być honorowym Gościem naszego Informatora. Dziękujemy!

Zachęcamy również do bliższego spotkania z samymi tekstami Lompy. Sporo można znaleźć na stronie Śląskiej Biblioteki Cyfrowej, niektóre można wziąć u nas do ręki. Warte uwagi - nie tylko nauczycieli historii - jest np. dostępne w naszych zbiorach Krótkie wyobrażenie historyi Szląska dla szkół elementarnych zebrane przez J. Lompę Szkolnego i Organistę w Lubszey (reprint z 1821 roku), pierwszy taki podręcznik na Śląsku. Ukazał się on w nakładzie aż 3000 egzemplarzy, a rozszedł się w ciągu roku. Oryginalną pamiątką epoki jest nowość wydawnicza - tłumaczony przez Lompę statut cechu krawców w Woźnikach, cenny zabytek dawnego piśmiennictwa cechowego. Oba dziełka – dary Bernarda Szczecha. Świetne są imitacje literackie Lompy (Faust, Abu-Zajd i książęta śląscy), z poezją już nieco gorzej. Tomik wierszy Do polskiej muzy raczej wzruszy nas nieporadnością, której Lompa znakomicie był świadom, pisząc wprost: „Trudnoż po polsku Szlązakowi śpiewać, Trudno książętom pieśni wyrównywać”… Słowa te padają w wierszu, zatytułowanym… Wieszcz górnoszląski. I choć od naszych romantycznych wieszczów dzieli Lompę mentalna i artystyczna przepaść, przecież pragnienie łączy go z nimi podobne, gdy prosi „polską muzę” o wsparcie. „Bym to wyłuszczył, co ma dusza roi”… Nie sposób uniknąć skojarzeń ze znaną frazą Słowackiego: „Chodzi mi o to, aby język giętki powiedział wszystko, co pomyśli głowa”.

Miejmy więc swego skromnego śląskiego wieszcza.
Bożena Zwierzyńska

 

"Bytomska Biblioteka Pedagogiczna. Informator"
Zeszyt 22 (styczeń-marzec 2013)